MAPA AKUSTYCZNA WROCŁAWIA

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r.  Prawo ochrony środowiska w art. 117 nakłada na władze powiatu m.in. obowiązek oceny stanu akustycznego środowiska dla aglomeracji o liczbie mieszkańców większej niż 100 tys. Na potrzeby oceny stanu akustycznego środowiska starosta powinien co 5 lat sporządzić mapy akustyczne. Mapy takie starosta przekazuje, niezwłocznie po sporządzeniu, zarządowi województwa, wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska i państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi.

Mapa akustyczna powinna składać się z części opisowej i części graficznej. Część graficzna powinna zawierać w szczególności:

• mapę charakteryzującą hałas emitowany z poszczególnych źródeł,
• mapę stanu akustycznego środowiska, z zaznaczeniem terenów, na których występuje przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, z odniesieniem do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
• mapę terenów zagrożonych hałasem - terenów dla których przekroczone są poziomy hałasu w stopniu wymagającym podjęcia przedsięwzięć ochronnych w pierwszej kolejności.

Zgodnie z art. 119. dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny, tworzy się programy działań, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego. Mapa akustyczna dla Wrocławia może nie powstać jednak przed czerwcem 2007 r., chociaż zapowiadano jej powstanie na czerwiec 2004 r. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Dz.U. 2001 nr 100 poz. 1085. w art. 14 wyznaczyła staroście powiatowemu nowy termin na sporządzenie mapy akustycznej, w aglomeracji o liczbie mieszkańców większej niż 250 tysięcy, do  30 czerwca 2007 r. (pozostałe miasta - do 30 czerwca 2012 r.). Rok później powinien być ogłoszony program działań ograniczających hałas.

Mapa akustyczna powinna objąć co najmniej 800 punktów pomiarowych w całym mieście. Zrobienie takiej mapy dla Wrocławia będzie kosztować kilka milionów złotych i zajmie dwa-trzy lata.

Kwiecień 2004 r. - w Urzędzie Miejskim przygotowywany jest przetarg na opracowanie Systemu Oceny i Zarządzania Środowiskiem Akustycznym. Prawdopodobnie jeszcze w tym roku prezydent powoła specjalną komisję przetargową, która rozstrzygnie, kto wykona mapę. Poprzedni przetarg unieważniono. Zgłosił się tylko jeden oferent, który za zrobienie takiej mapy zażyczył sobie ok. 3 mln zł.

KRAJOWY SYSTEM TWORZENIA I EKSPLOATACJI CYFROWYCH MAP AKUSTYCZNYCH

Krajowy system tworzenia i eksploatacji cyfrowych map akustycznych dużych i średnich miast dla potrzeb profesjonalnego planowania przestrzennego i celów szkoleniowych   tworzony jest przez Katedrę Podstaw Systemów Technicznych Politechniki Śląskiej.

http://www.mapyakustyczne.pl/

Z dniem 1 stycznia 2002r. zaczęła obowiązywać ustawa „Prawo ochrony środowiska", która w dziale V określa wymagania i zasady działania władz państwowych i samorządowych w zakresie ochrony przed hałasem. Ustawa nakłada obowiązek dokonywania ocen stanu akustycznego środowiska jako obowiązkowe dla: aglomeracji o liczbie mieszkańców powyżej 100 tyś. (art. 117) i tworzenie programów działań dla terenów, na których poziom hałasu przekracza wartości dopuszczalne (art. 119). W art. 118 stwierdzono, że na potrzeby oceny stanu środowiska starosta powiatu wykonuje pomiary poziomu hałasu na podstawie, których sporządza co 5 lat mapy akustyczne. Równolegle w roku 2000 Unia Europejska opublikowała dwie dyrektywy:

• COM (2000) 468 ocena i zarządzanie hałasem środowiskowym¹
• Dyrektywa dotycząca hałasu emitowanego przez urządzenia pracujące w środowisku zewnętrznym.

Ideą przewodnią dyrektywy COM (2000) 468 jest opracowanie, we wszystkich państwach członkowskich UE, map akustycznych, według wspólnej metody, dla ujednoliconych wskaźników oceny hałasu, w sposób umożliwiający ich rozpowszechnianie i porównanie.

Mapa akustyczna ma zawierać wszystkie niezbędne informacje o stanie środowiska akustycznego oraz stanowić podstawę do opracowania planów działań i strategii redukcji hałasu na poziomie lokalnym, narodowym oraz UE. Poprzez włączenie akustycznego czynnika obciążenia środowiska w system zarządzania środowiskiem dąży się do pełniejszego zapewnienia tzw. zrównoważonego rozwoju (sustainable deveiopment) nowocześnie rozwijających się państw.

Szerokie dyskusje prowadzone w środowisku akustyków polskich, zajmujących się problematyką ekologiczną doprowadziły do stwierdzenia, że krajowe władze samorządowe, odpowiedzialne za realizację wymienionych postanowień prawnych, są całkowicie nieprzygotowane do wykonywania tych prac. Potwierdzeniem tego stanu były przeprowadzane w roku 2001 przetargi na opracowanie map akustycznych w Warszawie i Wrocławiu, które zostały unieważnione z powodu rozbieżności metodycznych.

W tej sytuacji międzyinstytucjonalne konsorcjum, w którego skład wchodzą:

• Katedra Podstaw Systemów Technicznych Politechniki Śląskiej - koordynator,
• Katedra Mechaniki i Wibroakustyki Akademii Górniczo - Hutniczej,
• Zakład Akustyki Technicznej Techniki Laserowej i Radiometrii Głównego Instytutu Górnictwa,
• Instytut Telekomunikacji i Akustyki Politechniki Wrocławskiej

przygotowało projekt celowy pt.

„Opracowanie krajowego systemu tworzenia i eksploatacji cyfrowych map akustycznych dużych i średnich miast dla potrzeb profesjonalnego planowania przestrzennego i celów szkoleniowych"

złożony w końcu grudnia 2001 w Komitecie Badań Naukowych. Założenia projektu były konsultowane zarówno z środowiskami naukowymi (Komitet Akustyki PAN), Ministerstwem Środowiska, Państwową Inspekcją Ochrony Środowiska jak i przyszłymi użytkownikami systemu, którymi są władze samorządowe większych miast naszego kraju. Wszyscy uczestnicy konsultacji potwierdzili celowość i wagę podjętego zagadnienia, którego efektem ma być ujednolicony system tworzenia map akustycznych dużych aglomeracji miejskich.

Nadrzędnym celem działań konsorcjum  jest opracowanie nowoczesnego systemu wspierającego planowanie i realizację przedsięwzięć ochronnych dla istotnego składnika obciążenia środowiska jakim jest hałas, przy uwzględnieniu nowoczesnych zasad ochrony i zarządzania środowiskiem.

Celem głównym projektu jest opracowanie i uruchomienie opartego na jednolitej metodyce systemu tworzenia i eksploatacji map akustycznych miast dla potrzeb planowania przestrzennego, zgodnego z wymaganiami nowej ustawy o ochronie środowiska i dyrektywy Unii Europejskiej dotyczącej oceny i zarządzania hałasem środowiskowym.

Według danych UE i Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2000 r. ponad 20% mieszkańców państw należących do tej organizacji tj. 80 mln osób jest narażonych w miejscu zamieszkania na hałas o poziomie przekraczającym wartość uznawaną za bezpieczną (L_Aeq > 65 dB) a 170 milionów mieszka w strefach o poziomach hałasu 55 dB < L_Aeq < 65 dB.

Według ustaleń Instytutu Techniki Budowlanej z lat 1991-1992 (po tym okresie brak jest szerszych badań tego zagadnienia) na ponadnormatywny hałas narażonych było ponad 8 milionów mieszkańców Polski a na oddziaływanie hałasu o poziomach z tzw. przedziału uciążliwości około 15 milionów osób. Zgodnie z utrzymującym się od wczesnych lat siedemdziesiątych trendem, liczba narażonych obywateli naszego kraju systematycznie rośnie. Badania przeprowadzone w stolicy i kilku większych miastach wykazały, że źródłem narażenia, a coraz częściej zagrożenia, jest przede wszystkim komunikacja drogowa i kolejowa a w kilku miastach także lotnicza. Znaczenie źródeł przemysłowych jest drugorzędne.

Uznając jako istotne ograniczenia nakładów finansowych, jakie Polska będzie mogła przeznaczyć na realizację wymagań przedstawionej we wprowadzeniu dyrektywy oraz w trosce o prawidłowe wydatkowanie ograniczonych środków, jakie będą mogły być skierowane na ten cel przygotowano projekt zakładający:

1. Opracowanie jednolitej metodyki sporządzania map akustycznych miast z wykorzystaniem technologii GIS (Geographical Information System) jako nowoczesnego narzędzia łączącego cyfrowe mapy kartograficzne terenu z relacyjnymi bazami danych, zawierającymi kompletne dane do prognozowania, wartościowania i bieżącej oceny klimatu akustycznego na danym terenie. Zastosowanie tej techniki zapewni możliwość uwzględniania zagrożeń akustycznych w planowaniu przestrzennym rozwoju miast, a także bieżącym zarządzaniu środowiskiem w zrozumieniu norm PN-ISO 14000.
2. Dla minimalizacji kosztów przedsięwzięcia, a jednocześnie zapewnienia maksymalnych efektów dla praktyki ochrony środowiska wybór platformy programowej technologii GIS oparty zostanie o ankietowe rozpoznanie oprogramowania już stosowanego w najbardziej zainteresowanych miastach w innych zagadnieniach działalności samorządów lokalnych. Wybrana platforma programowa zapewniać powinna automatyczne przenoszenie danych do najczęściej stosowanych systemów w kraju.
3. Koncepcja realizacyjna projektu zakłada prowadzenie prac w dwóch warstwach:
   • profesjonalno-użytkowej, przygotowującej ujednolicone procedury obliczeniowe, pomiarowe i informatyczne z przeznaczeniem do wykorzystania przez zarządy miast,
   • szkoleniowej, przygotowującej wykwalifikowane kadry do wdrażania, eksploatacji i dalszego rozwoju ( w tym aktualizacji) map akustycznych, a także rozpowszechniania informacji w Internecie.
4. Zakres koniecznych do wykonania prac wymaga jednoczesnej i stałej współpracy kilku wyspecjalizowanych zespołów badawczych. W tym celu postanowiono utworzyć konsorcjum.
5. Realizacja projektu wymaga współpracy wielu zespołów roboczych zlokalizowanych w różnych częściach kraju, jak również potencjalnie za granicą. Jednocześnie konieczne jest zapewnienie dostępu do tworzonych baz danych zarówno do odczytu, jak również w celu aktualizacji i tworzenia nowych baz. Oczywistym jest, że przy tak rozległym geograficznie i osobowo przedsięwzięciu niemożliwe jest centralne sterowanie zawartością. Naturalnym rozwiązaniem tego problemu wydaje się być wprowadzenie mechanizmów pracy grupowej, które z jednej strony zapewnią spójność informacji, z drugiej zaś jej autentyczność i bezpieczeństwo dostępu. Ze względu na efektywną pracę realizatorów projektu zarówno na etapie opracowywania koncepcji, jak też i zbierania danych dla zminimalizowania kosztów przewiduje się wykorzystanie systemu internetowej komunikacji głosowej, jak również w uzasadnionych przypadkach wideokonferencji.
6. Doświadczenia i dotychczasowe osiągnięcia uczestników konsorcjum w przedmiocie objętym projektem, a także ich formalne kontakty z wiodącymi placówkami krajów UE umożliwiają już od początku jego realizacji synchronizację prac własnych z pracami unijnymi, zarówno poprzez pozyskiwanie informacji jak i przekazywanie własnych ustaleń i propozycji. Wykorzystane zostaną istniejące porozumienia i umowy instytucji uczestniczących w konsorcjum, a także fakt przynależności poszczególnych osób do specjalistycznych organizacji międzynarodowych tj. Europejska Federacja Towarzystw Akustycznych (FASE), Międzynarodowe Kongresy Akustyczne (ICA), a także bilateralne porozumienia Polskiego Towarzystwa Akustycznego i Komitetu Akustyki PAN z podobnymi organizacjami krajów UE.

Ustawodawstwo krajowe /powrót/

Nowo uchwalona ustawa "Prawo ochrony środowiska" w dziale V określa wymagania i zasady działania władz państwowych i samorządowych w zakresie ochrony przed hałasem. Ustawa nakłada obowiązek dokonywania ocen stanu akustycznego środowiska jako obowiązkowe dla: aglomeracji o liczbie mieszkańców powyżej 100 tys. (art. 117) i tworzenie programów działań dla terenów, na których poziom hałasu przekracza wartości dopuszczalne (art. 119). W art. 118 stwierdzono, że na potrzeby oceny stanu środowiska starosta powiatu wykonuje pomiary poziomu hałasu na podstawie, których sporządza co 5 lat mapy akustyczne.
W dalszym ciągu tego artykułu wymieniane są dokumenty wchodzące w skład mapy akustycznej.

Obejmują one w części opisowej: 

• charakterystykę obszaru podlegającego ocenie,
• identyfikację i charakterystykę źródeł hałasu,
• uwarunkowania akustyczne wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
• metody wykorzystane do dokonania oceny,
• zestawienie wyników badań,
• identyfikację terenów zagrożonych hałasem,
• liczbę ludności zagrożonej hałasem,
• analizę trendów zmian stanu akustycznego środowiska,
•  wnioski dotyczące działań w zakresie ochrony przed hałasem.

Natomiast w części graficznej:

• mapę charakteryzującą hałas emitowany z poszczególnych źródeł,
• mapę akustycznego środowiska z zaznaczeniem terenów, na których występuje przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu z odniesieniem do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
• mapę terenów zagrożonych hałasie,
• mapę przedstawiającą przewidywane rezultaty działań zapobiegawczych.

Wymienione dokumenty stanowią dla władz powiatu podstawę tworzenia programów naprawczych określonych w artykule 110. Ustawa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek udostępniania każdemu informacji o środowisku i jego ochronie znajdujące się w ich posiadaniu (Art. 19 Dział IV). Dotyczy to m. in. decyzji o dopuszczalnych poziomach hałasu przenikającego do środowiska, wyników prac badawczych i studialnych z zakresu ochrony środowiska, projektów, koncepcji zagospodarowania przestrzennego wraz z oceną skutków oddziaływania na środowisko. W ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w Art.14 stwierdza się, że w planie lokalnym określa się wymagania wynikające z potrzeb ochrony środowiska. W przypadku środowiska akustycznego i wymagań w zakresie jego ochrony i kształtowania podstawową dokumentacją istniejącego lub prognozowanego stanu jest mapa akustyczna.

Ustawodawstwo Unii Europejskiej - dyrektywy

Podstawowym dokumentem dotyczącym oceny i zarządzania hałasem w środowisku jest Dyrektywa Unii Europejskiej EU Environmental Noise Directive 2002/49/EC z dnia 21.05.2002r.

W roku 2000 Unia Europejska opublikowała dwie dyrektywy:

• COM (2000) 468 ocena i zarządzanie hałasem środowiskowym¹
• Dyrektywa dotycząca hałasu emitowanego przez urządzenia pracujące w środowisku zewnętrznym².

Jako podstawowe kierunki działań cytowane dyrektywy określają:

1. Poprawę stanu wiedzy w zakresie zagrożenia hałasem, a w tym:

• Zgromadzenie dokładniejszych informacji na temat stanu środowiska akustycznego, bez których niemożliwe jest prowadzenie skutecznych działań. Stwierdzono, że dotychczasowe dane są niewystarczające. Pomiary poziomów ekspozycji na hałas są na ogół wyrywkowe, dane są uaktualniane w rzadkich, nieregularnych odstępach czasu lub szacowane przy pomocy uproszczonych modeli obliczeniowych,
• Umożliwienie porównania danych, na temat środowiska akustycznego, z różnych krajów i miast, monitorowanie hałasu oraz udostępnienie opinii publicznej informacji o stanie zagrożenia hałasem.

2. Poszukiwanie nowych rozwiązań technicznych mających za zadanie redukcję emisji hałasu.
3. Propagowanie idei wymiany doświadczeń między władzami lokalnymi w państwach Unii Europejskiej.
4. Powiązanie problemów ochrony środowiska przed hałasem z procesami planowania przestrzennego³.

Ideą przewodnią dyrektywy COM (2000) 468 jest opracowanie, we wszystkich państwach członkowskich UE, map akustycznych, według wspólnej metody, dla ujednoliconych wskaźników oceny hałasu, w sposób umożliwiający ich rozpowszechnianie i porównanie. Mapa akustyczna ma zawierać wszystkie niezbędne informacje o stanie środowiska akustycznego oraz stanowić podstawę do opracowania planów działań i strategii redukcji hałasu na poziomie lokalnym, narodowym oraz UE^1,3. Poprzez włączenie akustycznego czynnika obciążenia środowiska w system zarządzania środowiskiem dąży się do pełniejszego zapewnienia tzw. zrównoważonego rozwoju (sustainable development) nowocześnie rozwijających się państw.

Inne dokumenty międzynarodowe /powrót/

W praktykę ochrony środowiska od połowy lat dziewięćdziesiątych wprowadzany jest pakiet norm ISO 14000⁴ określający zasady postępowania chroniącego i poprawiającego stan środowiska życia człowieka przez działania objęte nazwą zarządzanie środowiskiem. Normy odnoszą się do części ogólnego systemu zarządzania, która obejmuje strukturę organizacyjną, odpowiedzialność, zasady postępowania, procedury i utrzymanie polityki środowiskowej. System zarządzania środowiskiem stanowi wewnętrzne narzędzie ułatwiające kierownictwu zainteresowanej organizacji (niezależnie od wielkości i zasad funkcjonowania) nadzór nad podległymi (realizowanymi) procesami w aspekcie wpływu na środowisko, ocenę efektywności podejmowanych działań środowiskowych oraz umożliwiające ocenę realizacji założeń polityki środowiskowej. Podstawą efektywnego działania w świetle omawianego pakietu norm jest informacja dostarczana w sposób systematyczny i ujednolicony co do treści i formy.

"Przewodnik "dobrej praktyki" w zakresie realizacji strategicznych map akustycznych i opracowywania danych niezbędnych do oceny ekspozycji na hałas." (pdf)

---

¹ COM(2000)468 final, Directive of the European Parliament and of the Council relating to the Assessment an Management of Environmental Noise
² Directive on Noise Emission by Equipment for Use Outdoors
³ Rabiega M., Rudno-Rudzińska B., Rudno-Rudziński K., Jaroch A.: Polityka hałasowa Unii Europejskiej. Mat.XXIX Zimowej Szkoły Zwalczania Zagrożeń Wibroakustycznych Wisła 2001
⁴ PN-EN ISO 14000-1998 Systemy zarządzania środowiskowego.