ŚCIEKI

obowiązujące stawki opłat za wodę i ścieki oraz prognoza cen

DANE STATYSTYCZNE

Ilość ścieków odprowadzanych z terenu miasta Wrocławia do oczyszczalni ścieków w roku 2000 wyniosła 48 303 tys. m3 i podobnie jak zużycie wody we Wrocławiu, także ilość odprowadzanych ścieków z roku na rok maleje. Konsekwencje tego stanu rzeczy dotykają różnych aspektów, przede wszystkim jednak finansowych. Na poziomie konsumentów indywidualnych najlepiej widać to po wzroście cen usług odbioru ścieków, które w latach 2001-2005 wzrosły aż o 43% (z inflacją). Na pozimie miasta widać to po decyzjach stategicznych dotyczących planowanych inwestycji w sieć wodno-kanalizacyjną. Same nakłady na system odbioru ścieków i oczyszczanie ścieków zaplanowane na lata 2005-2009 to prawie 450 mln zł (dla porównania: Most Milenijny kosztował "marne" 140 mln zł).

Inny przykład to Wrocławska Oczyszczalnia Ścieków. II etap jej rozbudowy kosztował 175 mln zł, a zaplanowane na lata 2005-2009 wydatki na modernizację i rozbudowę pochłoną kolejne 118 mln zł. Z drugiej strony, dzięki ukończeniu budowy WOŚ i przejęciu ładunku zanieczyszczeń, odprowadzanych wcześniej w nadmiarze na osobowickie pola irygacyjne, można było uzyskać pozwolenie wodno-prawne dla WOŚ i pól osobowickich oraz uzyskać umorzenie naliczonych miastu wielomilionowych kar za zrzut zanieczyszczeń bez pozwolenia wodno-prawnego (kary był naliczane ale nie egzekwowane ze względu na budowę WOŚ).

Z liczb w tabeli można wywieść dwie interesujące tendencje: zmniejszenie ścieków ogółem w badanym okresie o 22,4% oraz spadek udziału ścieków nieoczyszczonych z 0,4% do 0,009%. Przekładając te liczby na pieniądze: w 2001 r. Wrocław zapłacił 7,5 mln zł za zrzut ścieków (opłaty za korzystanie ze środowiska).

Wykres poniżej prezentuje ilość odprowadzonych ścieków w latach 1990-1998 [tys. m3] (% spadek ilości wprowadzonych ścieków - rok poprzedni = 100%. Wartości dla roku 1997 skorygowano o szacowane skutki powodzi.

SIEĆ KANALIZACYJNA

Łączna długość sieci kanalizacyjnej Wrocławia zarządzanej przez MPWiK wynosi 1091 km (dane z końca 2000 r.). Systemem kanalizacji objętych jest 94% mieszkańców miasta (s. wodociągowym - 100%). Najstarsze części kanalizacji pochodzą z 1850 r. Większość systemu kanalizacyjnego została zbudowana w okresie 1900-1940 i dopiero ostatnie lata stanowią jakościowo istotny wkład do jego modernizacji i rozbudowy.

Standardem docelowym wymaganym prawem jest kanalizacja rozdzielcza. Określenie to oznacza system odprowadzania odrębnymi kanałami wód deszczowych i ścieków sanitarnych. Niestety, bardzo potrzebna kanalizacja rozdzielcza we Wrocławiu stanowi ok. 40% długości sieci kanalizacyjnej. Jeszcze gorzej jest z kanalizacją deszczową - stanowi zaledwie 5% długości sieci kanalizacyjnej. Tym samym dominują rozwiązania w których woda deszczowa mieszana jest z fekaliami odprowadzanymi kanalizacją ogólnospławną. Samą sieć tworzą kanały budowane przy użyciu różnych technologii, w różnym czasie, co najlepiej oddaje liczba 116  zastosowanych rodzajów średnic (w niektórych miejscach np. średnica kanalizacji ogólnospławnej dochodzi do 3,5 m!).

• sieć ogólnospławna - 418 km
• sieć rozdzielcza:
  • sanitarna - 341 km
  • deszczowa - 52 km
• przykanaliki domowe - 280 km.

Rozmieszczenie typów sieci kanalizacyjnej na mapie Wrocławia ściśle odpowiada okresowi powstawania dominujących na danym obszarze typów zabudowy. W obrębie Starego Miasta funkcjonuje kanalizacja ogólnospławna. Osiedla powojenne mają system kanalizacji mieszany - częściowo rozdzielczy, częściowo ogólnospławny. Nowe osiedla śródmiejskie posiadają oddzielną kanalizację sanitarną i deszczową. Peryferyjne osiedla Wrocławia (głównie poludnie) nie posiadają kanalizacji ! (patrz: plany rozbudowy systemu wodno-kanalizacyjnego).

Zdaniem amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) ścieki miejskie są główną przyczyną dewastacji rzek u ich ujścia. Badania przeprowadzone w Seattle dowiodły, że woda deszczowa spływająca z 1 km2 infrastruktury drogowej zawiera 30 m3 odpadów ropopochodnych.

PRZEPOMPOWNIE ŚCIEKÓW

Wrocławskie ścieki, ze względu na minimalne spadki w poziomym ułożeniu kanałów, są przepompowywane (podnoszone) w 15 przepompowniach ścieków zlokalizowanych na terenie całego miasta. Największym tego typu obiektem jest uruchomiona w 2001 r. przepompownię ścieków Nowy Port. Umożliwia ona tłoczenie ścieków z południowo-zachodnich rejonów miasta do Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków (WOŚ). Ze zlewni kolektorów Odra i Ślęza dopływało do WOŚ ok. 20-25 tys. m3 ścieków w ciągu doby, pozostałe ścieki  doprowadzane są  ze starego, centralnego układu kanalizacyjnego dzięki przepompowni Nowy Port.

OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW

Ścieki po przejściu przez system kanalizacji trafiają do jednej z 4 funkcjonujących obecnie oczyszczalni ścieków miejskich:

• Wrocławska Oczyszczalnia Ścieków (WOŚ) w Janówku - jest to oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna z chemicznym wspomaganiem usuwania związków fosforu. Doprowadzane są do niej ścieki ogólnospławne z terenu zlewni kolektora Odra i Ślęza, a także ścieki z centralnej części miasta.
• Pola irygacyjne Osobowice - to 1100 ha systemu pól irygowanych zaopatrzonych w podziemne dreny i osadników do przetrzymywania ścieków.
• Oczyszczalnia Ratyń i oczyszczalnia Zakrzów.

Przepustowość zbudowanego układu kanalizacyjnego umożliwi w przyszłości przerzut całości ścieków sanitarnych do Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków (wykres).

Istnieją również oczyszczalnie przy zakładach przemysłowych, np. Chemiczna Oczyszczalnia Ścieków Przemysłowych we wrocławskich zakładach Whirlpool Europe oczyszcza ścieki przemysłowe wytwarzane w procesach technologicznych, głównie podczas malowania i prac wykończeniowych. W 2004 r. GUS odnotował 16 oczyszczalni ścieków we Wrocławiu.

SKŁADOWANIE ODPADÓW Z OCZYSZCZENIA ŚCIEKÓW

MPWiK  we Wrocławiu jest jedynym podmiotem na terenie miasta wytwarzającym odpady z oczyszczania ścieków komunalnych. Odpady te wytwarzane są  głównie w WOŚ w Janówku oraz w małej ilości w oczyszczalni osiedlowej w Ratyniu. W 2002 r. wytworzono ok. 46 000 Mg takich odpadów. Wszystkie wytworzone w 2002 r. odpady zostały unieszkodliwione przez składowanie na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne zlokalizowanym na terenie WOŚ w Janówku. W roku 2003 osady składowane były także na składowisku w Piecowicach (gm. Długołęka).

Proces technologiczny przeródki osadów w oszczyszczalni ścieków obejmuje zagęszczanie, fermentację metanową oraz mechaniczne odwadnianie w prasach taśmowych. Możliwe jest także wapnowanie osadów wapnem gasowym w celu higienizacji oraz stabilizacji mechanicznej.

CZYSTOŚĆ ŚCIEKÓW

Wraz z sukcesywnym uruchamianiem poszczególnych etapów Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków postępował wzrost stopnia oczyszczenia ścieków z miasta Wrocławia. Uruchomienie w 1998 r. etapu II oczyszczalni pozwoliło na zwiększenie sprawności oczyszczania ścieków w zakresie redukcji zanieczyszczeń do poziomu 50-85%. Natomiast uruchomienie części biologicznej WOŚ pozwoliło na oczyszczanie ścieków w stopniu gwarantującym redukcję dopływających zanieczyszczeń rzędu 90-95%.

Parametry ścieków określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. - w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego - Dz.U. 2004 Nr 168 poz. 1763.

Różnice w wartości parametrów pomiędzy oczyszczalnią Ratyń a WOŚ  wynikają z faktu, że do WOŚ  dopływają ścieki przemysłowe o znacznej zawartości metali ciężkich. Właśnie ze względu na zawartość metali ciężkich w osadach powstających w oczyszczalniach nie ma możliwości wykorzystania ich na cele rolnicze.

W planach gospodarki odpadami, a także w strategiach MPWiK znajduje się zapis o budowie instalacji termicznego unieszkodliwiania osadów ściekowych.

WROCŁAWSKA OCZYSZCZALNIA ŚCIEKÓW (WOŚ)

W ramach przyjętego w latach 70. programu utylizacji ścieków komunalnych podjęto decyzję o budowie tzw. Centralnej Oczyszczalni Ścieków we Wrocławiu. Jej projekt zakładał oczyszczanie wszystkich ścieków odprowadzanych z miasta, a jej docelową wydajność określono na 340 tys. m3 na dobę. W latach 1993-94 po weryfikacji założeń projektowych podjęto decyzje o realizacji WOŚ w oparciu o nowy projekt, zgodnie z którym oczyszczalnia miała mieć wydajność 90 tys. m3 na dobę. Obecnie, po uruchomieniu całości systemu przerzutu ścieków, jest możliwe pompowanie do WOŚ 60-70 tys. m3 ścieków na dobę. W przyszłości planuje się przerzut całości ścieków sanitarnych do Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków. Koszt II-go etapu budowy WOŚ wyniosł 175 mln zł.

link:
Galeria zdjęć WOŚ
Kalendarium budowy Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków
Opis technologii oczyszczania ścieków na WOŚ
Efekt ekologiczny związany z uruchomieniem WOŚ

Wrocławska Oczyszczalnia Ścieków jest oczyszczalnią mechaniczno-biologiczną z chemicznym wspomaganiem usuwania związków fosforu. Doprowadzane są do niej ścieki ogólnospławne z terenu zlewni kolektora Odra i Ślęza, a także ścieki z centralnej części miasta poprzez kolektor południowy. Doprowadzane tu ścieki są oczyszczane mechanicznie na kratach, na piaskowniku i osadniku wstępnym. Tak oczyszczone dopływają do dwóch bloków biologicznych, gdzie są rozdzielane i poddawane fermentacji, oczyszczeniu ze zwiazków fosforu, azotu, węgla. Z bloku biologicznego ścieki kierowane są do czterech osadników wtórnych, gdzie następuje oddzielenie zawiesiny osadu czynnego od ścieków. Oczyszczone ścieki są kierowane są do kanału wylotowego, a następnie do rzeki Odry. Uruchomienie części biologicznej WOŚ pozwoliło na oczyszczanie ścieków w stopniu gwarantującym zmniejszenie ładunku dopływających zanieczyszczeń rzędu 90-95%. Efektem ubocznym fermentacji ścieków jest wytwarzany w procesie fermentacji gaz. Po podczyszczeniu jest on magazynowany w niskociśnieniowym zbiorniku, z którego tłoczony jest do stacji generatorów energii elektrycznej lub do kotłowni. Ciepło i energia elektryczna wyprodukowana z biogazu, wykorzystywana jest na potrzeby własne oczyszczalni.

POLA IRYGACYJNE OSOBOWICE

Pola irygacyjne Osobowice to 1100 ha systemu pól irygowanych zaopatrzonych w podziemne dreny i osadników do przetrzymywania ścieków. Pola irygacyjne, to wyjątkowy naturalny system oczyszczania ścieków, na temat którego wypowiadało się już wiele osób i w dalszym ciągu jego przyszłość jest niejasna.

Wybudowane w 1890 r. w sposób tani, skuteczny i nieuciążliwy dla mieszkańców oczyszczały wrocławskie ścieki. Działo się tak do czasu, aż lokalni decydenci roporządzili o eksploatacji pól irygacyjnych ponad ich technologiczne możliwości. Po rozbudowie WOŚ i budowie nowych przepompowni przyszłość pól irygacyjnych wydawała się jasna: kompleks pól irygacyjnych Osobowice uzyskał pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie oczyszczonych ścieków komunalnych z Wrocławia do Odry. Są jednak i inne pomysły na wykorzystanie terenów pól irygacyjnych.

Odpowiedzi na pytanie co dalej z polami irygacyjnymi ma udzielić zlecona ekspertyza. Wydatki na ten cel w kwocie 200 tys. zł przewidziano w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych we Wrocławiu w latach 2005-2009.

Znaczne moce przerobowe WOŚ i spadające zapotrzebowanie na oczyszczanie ścieków powoduje już zmiany w sposobach oczyszczania ścieków. Obserwuje się zmniejszanie znaczenia pól irygacyjnych jak i pozostałych oczyszczalni w strukturze oczyszczanych ścieków, po to aby zapewnić odpowiedni stopień wykorzystania mocy przerobowych WOŚ. Przejściowo sytuacja może ulec poprawie po przyłączeniu do sieci kanalizacyjnej osiedli peryferyjnych. W sprawie pól irygacyjnych decyzje już jednak zapadły, chciaż wcześniej przywołany plan wieloletni może sugerować zaledwie przymiarki do koncepcji. W części planu dotyczącej finansowania ze źródeł zagranicznych mowa jest o programie "likwidacji pól irygacyjnych"!

PRZEPISY PRAWNE

Nielegalne podłączenia mieszkańców do sieci sanitarnej prawo taktuje jako samowolę budowlaną dodatkowo, zagrożoną karą ograniczenia wolności albo grzywny do 10000 zł oraz nawiązką 1000 zł za każdy miesiąc nielegalnego podłączenia - art. 28 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - Dz. U. Nr 72, poz. 747.

Art. 39 i 40 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - Dz. U. nr 115, poz. 1229 z póź. zm.  wyraźnie zabrania wprowadzania ścieków:

• bezpośrednio do wód podziemnych,
• do wód powierzchniowych (chronionych, w obrębie kąpielisk, stojących, jezior oraz do ich dopływów, jeżeli czas dopływu ścieków do jeziora byłby krótszy niż 24 godziny),
• do ziemi (obszary chronione, otoczenie kąpielisk, obszar techniczny ochrony ujęć wody podziemnej).

ustawa dalej zabrania m.in.:

• wprowadzania do wód odpadów, w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628) oraz ciekłych odchodów zwierzęcych,
• spławiania do wód śniegu wywożonego z terenów zanieczyszczonych (m. in. z centrów miast, z dróg o dużym natężeniu ruchu wraz z parkingami), oraz jego składowania na terenach położonych między wałem przeciwpowodziowym a linią brzegu wody lub w odległości mniejszej niż 50 m od linii brzegu wody,
• lokalizowania na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią inwestycji zaliczanych do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, gromadzenia ścieków, odchodów zwierzęcych, środków chemicznych, a także innych materiałów, które mogą zanieczyścić wody, prowadzenia odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, w tym w szczególności ich składowania,
• mycia pojazdów w wodach powierzchniowych oraz nad brzegami tych wód,

Jak już wcześniej wspominano dopuszczalne parametry ścieków określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. - w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego - Dz.U. 2004 Nr 168 poz. 1763.

W oparciu o ustawę z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - Dz.U. Nr 62 poz. 627 z późn. zm. - i wydane na podstawie tej ustawy Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska - Dz.U. 2004 nr 279 poz. 2758 - określono stawki opłat m. in. za substancje wprowadzane ze ściekami do wód lub do ziemi. Zaś w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 11 grudnia 2001 r w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi - Dz. U. nr 146 poz. 1640 - ustalono wysokość kar za zrzucenie ze ściekami więcej szkodliwych substancji, niż pozwalają na to przepisy, a także gdy nie dotrzymano ich dopuszczalnej temperatury, odczynu oraz ilości sztucznych substancji promieniotwórczych itd.