OPAKOWANIA - OBOWIĄZKI SPRZEDAJĄCYCH I KUPUJĄCYCH

Zasady gospodarki odpadami wynikają z przepisów ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. W dziale II zatytułowanym "Zasady gospodarowania odpadami"  przytacza ona podstawowe zasady i obowiązki podmiotu, który wytwarza lub posiada odpady. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych określa wymagania jakim muszą odpowiadać opakowania ze względu na wymogi ochrony środowiska, zdrowia i życia ludzi oraz sposoby postępowania z opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Opakowania to wprowadzone do obrotu wyroby wykonane z jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji wszelkich produktów, od surowców do towarów przetworzonych.

	Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach - Dz.U. 2001 nr 62 poz. 628.
	Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych - Dz. U. nr 63, poz. 638.

Ustawa z 11 maja 2001 r. nakłada następujące obowiązki na właścicieli sklepów (rozdział 4):

• sklepy o powierzchni powyżej 25 m2 sprzedające napoje w opakowaniach jednorazowych muszą mieć w ofercie handlowej podobne (!) produkty w opakowaniach wielokrotnego użytku (pod karą grzywny), - wyjątki,
• każdy sprzedawca produktów w opakowaniach ma obowiązek wywiesić w miejscu sprzedaży ogłoszenie o:
  • możliwościach zwrotu,
  • zbiórki i odzysku (recyklingu),
  • właściwym postępowaniu z odpadami opakowaniowymi,
  • oznaczeniach stosowanych na opakowaniach (pod karą grzywny),
• sklepy zostały zobowiązane do przyjmowania zwracanych i na wymianę opakowań wielokrotnego użytku po produktach, które znajdują się w ich ofercie handlowej (pod kara grzywny),
• tzw. supermarkety (jednostki handlu detalicznego o powierzchni powyżej 2.000 m2) muszą prowadzić na własny koszt selektywną zbiórkę odpadów opakowaniowych -  według rodzajów odpadów określonych w ich katalogu - (pod kara grzywny),

Odrębną kwestią są opakowania po środkach niebezpiecznych. Przepisy w tym zakresie nakładają pewne obowiązki zarówno na sprzedających jak i kupujących (!). Środki niebezpieczne:

• sprzedawca środków niebezpiecznych (zezwolenie) jest zobowiązany do pobrania kaucji za opakowania jednostkowe od tych środków (pod karą grzywny),
• sprzedawca jest zobowiązany do przyjęcia od użytkownika opakowań wielokrotnego użytku lub odpadów opakowaniowych w celu ich przekazania producentowi lub importerowi - przy przyjęciu zwraca kaucję,
• użytkownik środków niebezpiecznych jest zobowiązany zwrócić sprzedawcy opakowania wielokrotnego użytku i odpady opakowaniowe po tych środkach (pod karą grzywny) - art. 17 i 25.

Środek niebezpieczny - art. 3 ust. 3 pkt 3a - substancje i preparaty chemiczne zaklasyfikowane jako toksyczne, rakotwórcze  (kategoria 1, 2), działające szkodliwie na rozrodczość (kat. 1, 2), (...) środki ochrony roślin zaklasyfikowane jako bardzo toksyczne lub toksyczne dla ludzi i zwierząt.

Nadzór nad respektowaniem tych obowiązków sprawuje Inspekcja Handlowa. Marszałek województwa sporządza raport wojewódzki i przekazuje go ministrowi środowiska do 15 maja za poprzedni rok kalendarzowy. Minister prowadzi bazę danych dotyczących gospodarki opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Od 1 maja 2004 r. obowiązują przepisy dotyczące oznaczania opakowań. Zgodnie z ostatnią nowelizacją przedsiębiorcy nie mają obowiązku znakowania opakowań - mogą to robić dobrowolnie, stosując się jednak do obowiązujących przepisów.

AKUMULATORY, BATERIE, OLEJE, OPONY - OPŁATA PRODUKTOWA I DEPOZYTOWA

Zapłaciliście kilkadziesiąt złotych dodatkowo przy zakupie nowego akumulatora? Zażądano od Was oddania starego akumulatora? Skąd wzięły się te wymogi? Odpowiedź na to pytanie daje obowiązująca od 1 stycznia 2002 r. ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej - Dz.U. z 2001 r. nr 63, poz. 639.

Ustawa z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej - Dz.U. z 2001 r. nr 63, poz. 639.

OPŁATA DEPOZYTOWA. Opłatę depozytową stosuje się w handlu detalicznym. Początkowo została ona wprowadzona tylko dla akumulatorów ołowiowych (kwasowych). Przy sprzedaży takiego akumulatora sprzedawca (detaliczny) przyjmuje akumulator zużyty. Pobiera opłatę depozytową, jeżeli kupujący nie przekaże mu zużytego akumulatora. Wynosi ona 30 zł za sztukę. Wysokość pobranej opłaty depozytowej potwierdza się na fakturze VAT lub paragonie fiskalnym.

Opłata depozytowa to opłata pobierana przy sprzedaży detalicznej akumulatorów ołowiowych (kwasowych) jako osobnych produktów, której zwrot następuje po przekazaniu zużytego akumulatora sprzedawcy detalicznemu tych akumulatorów lub do punktu systemu zbiórki zużytych akumulatorów zorganizowanego przez przedsiębiorcę - art. 2 ust 8.

OPŁATA PRODUKTOWA. Opłata produktowa to opłata za opakowania pobierana przy sprzedaży towarów w niektórych opakowaniach oraz takich jak akumulatory niklowo-kadmowe, ogniwa i baterie galwaniczne, opony, lampy wyładowcze, oleje smarowe oraz urządzenia chłodnicze i klimatyzacyjne.

Opłata produktowa to opłata obliczana i wpłacana za opakowania w przypadku wprowadzania na rynek krajowy produktów w tych opakowaniach, a także w przypadku wprowadzania na rynek krajowy akumulatorów niklowo-kadmowych, ogniw i baterii galwanicznych, opon, lamp wyładowczych oraz olejów smarowych, wymienionych w załącznikach nr 1-3 do ustawy.

Cały mechanizm polega na tym, że na wytwórców i importerów produktów które odznaczają się dużą szkodliwością dla środowiska, a także na handlowców wprowadzających je na rynek (a od 1 maja 2004 r. również dokonujących wewnątrz wspólnotowego nabycia lub sprzedaży), nałożono pewne obowiązki, po to, by zminimalizować ilości odpadów w środowisku. Tak samo jak producenta ustawa traktuje:

• przedsiębiorcę prowadzącego jednostkę handlu detalicznego o powierzchni handlowej powyżej 500 m2,
• sprzedającego produkty tam pakowane oraz sieci handlowe o powierzchni sprzedaży powyżej 5.000 m2, niezależnie od powierzchni pojedynczego sklepu sieci.

Na osiedlu są to sklepy należące do sieci Żabka, Biedronka, Ahold, Lidl, Elea a także wszystkie stacje benzynowe i punkty sprzedaży prasy zorganizowane w sieć sprzedaży.

W uproszczeniu wygląda to tak, że przedsiębiorcy przekazują do recyklingu pewien procent opakowań po swoich produktach lub, jeśli nie są w stanie tego zrobić, płacą tzw. organizacjom odzysku, które przekazują opakowania do recyklingu. Jest też możliwość (najdroższy wariant) uiszczania w urzędzie marszałkowskim opłaty (opłata produktowa) za niezrealizowany recykling.

ZASADY OBLICZENIA OPŁAT

Wysokość opłaty produktowej równa się iloczynowi stawki opłaty i różnicy między wymaganym a osiągniętym poziomem odzysku (recyklingu). Stawka opłaty i poziom recyklingu zależą od rodzaju materiału, z którego jest wykonane opakowanie. Najdroższe są trudne do utylizacji opakowania wielomateriałowe, najtańsze szkło. Poziomy recyklingu, których uzyskanie zwalnia z opłaty, wyznaczono, uwzględniając m.in. kłopoty z przetwarzaniem i zbiórką śmieci. Poziomy te rokrocznie są podwyższane. Maksymalne stawki opłaty i listę produktów objętych opłatą ustalają art. 14 i przepisy szczegółowe. Nadzór nad wykonywaniem obowiązków wynikających z ustawy należy do inspekcji handlowej oraz ministra właściwego do spraw ochrony środowiska.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 października 2003 r. w sprawie stawek opłat produktowych -  Dz. U. z 2003 r. nr 180, poz. 1768).

Przykładowe stawki:

Zanim przedsiębiorcy złożą PIT za 2004 r., muszą wcześniej, bo już do końca marca - rozliczyć się z opłaty produktowej (lub zrobić to poprzez organizacje odzysku). Jeżeli ze sprawozdania wynika, że firma nie osiągnęła odpowiedniego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych, to musi także do 31 marca uiścić opłatę na konto w urzędzie marszałkowskim.

Zasady wypełniania dokumentów: Przede wszystkim trzeba uważać na to, co się wpisuje w rubryki 4 i 6. Do rubryki 4 - wielkość wprowadzanych na rynek krajowy opakowań i produktów ogółem, a do rubryki 6 - tę samą wielkość opakowań i produktów podlegających obowiązkowi recyklingu. Różnice między tym, co będzie wpisane w kolumnę 4 i 6, wynikają przede wszystkim z tego, że nie uwzględnia się palet drewnianych czy opakowań po środkach niebezpiecznych lub farmaceutykach (w kol. 6 nie należy ich podawać). Własnego eksportu w sprawozdawczości do opłaty produktowej się nie uwzględnia. Jeżeli jednak ktoś wywoził towary paczkowane za granicę, to musi wypełnić druk OPAK-3, którego wzór został określony rozporządzeniem ministra środowiska dotyczącym wzorów formularzy służących do składania rocznych sprawozdań o masie wytworzonych, przywiezionych z zagranicy oraz wywiezionych za granicę opakowań (Dz.U. z 2005 r. nr 4, poz. 30). UWAGA! Zgodnie z instrukcją podaną w załączniku do rozporządzenia w sprawozdaniu trzeba podać:
- masę opakowań lub produktów - z dokładnością do 1 kg,
- należną opłatę produktową - z dokładnością do 1 gr,
- osiągniętą wielkość odzysku i recyklingu - z dokładnością do 0,01 proc. Informację o masie opakowań najlepiej wziąć z faktury. W przypadku braku informacji trzeba zwrócić się do swojego kontrahenta, aby potwierdził masę opakowań w formie dowolnego dokumentu. Gdy nie ma innej możliwości, to w ostateczności trzeba samodzielnie obliczyć ich masę. Co do formy i sposobu prowadzenia samej ewidencji na razie jeszcze nie ma szczególnych wymagań. Zestawienie powinno być prowadzone tak, aby przedsiębiorca mógł na jego podstawie wyliczyć obowiązek recyklingu i ewentualnie wysokość należnej opłaty produktowej. Przepisy nie określają częstotliwości zapisów, powinno więc to zależeć od wielkości firmy i charakteru jej działalności. Zarówno ewidencję, jak i potwierdzające ją dokumenty trzeba przechowywać przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, którego dotyczą.

Zmiana ustawy o opłacie produktowej, która weszła w życie w 2003 r., pozwala "zaliczyć" nadwyżki recyklingu z poprzedniego roku przy rozliczeniach za rok następny (art. 11a ustawy o opłacie produktowej) i dzięki temu pomniejszyć opłatę. Jeżeli ktoś w poprzednim roku poddał lub przekazał do recyklingu więcej odpadów opakowaniowych, niż wynosił wymagany poziom recyklingu, wówczas nadwyżki te może odliczyć w następnym roku, jednak musi je odpowiednio zapisać w rozliczeniu.

W roku 2007 wpływy z tytułu opłaty produktowej mogą już wynieść 1 mld zł.

W roku 2003 z tytułu opłaty produktowej do budżetu trafiło 20 mln zł, a ponad 100 mln zł zebrały od przedsiębiorców organizacje odzysku opakowań. 1 sierpnia 2004 r. weszło w życie rozporządzenie ministra finansów w sprawie wykazu opłat o charakterze sankcyjnym (Dz.U. z 2004 r. nr 161, poz. 1682). Opłata produktowa, obok m.in. innych opłat środowiskowych, została uznana za tego rodzaju opłatę, w związku z czym np. zakładom pracy chronionej zwolnienie z jej ponoszenia nie przysługuje.

POZIOM ODZYSKU I RECYKLINGU ODPADÓW

Ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania  niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, w art. 3. nakłada na przedsiębiorców (wytwórców, importerów, niektórych sprzedawców) obowiązek zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych. Przedsiębiorca, o którym mowa, obowiązany jest do dnia 31 grudnia 2007 r. osiągnąć docelowy poziom odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych, co najmniej w wysokości określonej w załączniku nr 4 do ustawy.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych - Dz.U. 2003 nr 104 poz. 982.

Rozporządzenie określa dla 2007 r.: minimalny poziom odzysku wszystkich opakowań na 50%; poziom recyklingu opakowań - na 25%.

O tym jak niezwykle ważne dla rynku opakowań są wszelkiego typu regulacje prawne, limity, wyłączenia i jak dalece idące skutki mogą one wywierać, jest historia "wojny" producentów kartonów do soków i mleka z producentami opakowań ze szkła i aluminium. "Burzę" wywołała  rządowa propozycja zlikwidowania odrębnej grupy odpadów wielomateriałowych i włączenia ich do grupy odpadów, których w danym materiale jest najwięcej. Z punktu widzenia ekonomicznego, oznaczałoby to, że dla kartoników opłata produktowa zmniejszy się dziesięciokrotnie. Strona rządowa tłumaczyła, że byłoby to ułatwienie dla przedsiębiorców, którzy mają trudności z recyklingiem opakowań wielomateriałowych. Przypomniała też, że o braku obligatoryjności wyodrębniania grupy opakowań wielomateriałowych w przepisach poszczególnych państw UE (2004/12/EC). Przedstawiciele organizacji ekologicznych przypominali zaś, że właśnie ze względu na trudności z utylizacją kilka lat temu wyodrębniono tę grupę opakowań.

Opakowania wielomateriałowe są wykonane z kilku różnych materiałów w taki sposób, że nie da się ich rozdzielić ręcznie lub za pomocą prostych metod fizycznych. Na rynku jest ich cała gama - przede wszystkim kartoniki do soków i mleka, ale także saszetki i torebki do kosmetyków i chemii gospodarczej, opakowania do chipsów, niektóre papierki do cukierków, kapsle, a nawet worki do cementu. Na polski rynek, według różnych szacunków, trafia ich 80 - 120 tys. ton rocznie.

ORGANIZACJE ODZYSKU - czyli jeśli nie sprzedawca to kto?

Obowiązek osiągnięcia docelowego poziomu odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych może być realizowany przez przedsiębiorcę:

• samodzielnie albo
• za pośrednictwem "organizacji odzysku" - która przejmuje od przedsiębiorcy obciążające go obowiązki na podstawie umowy.

Przedsiębiorca lub organizacja może zlecić wykonanie poszczególnych czynności związanych z odzyskiem i recyklingiem osobom trzecim.

Organizacja odzysku prowadzi działalność wyłącznie w formie spółki akcyjnej. Jej kapitał zakładowy ma wynosić co najmniej 1.000.000 zł, nie może być zebrany w drodze publicznej subskrypcji, nie może też pochodzić z pożyczki lub kredytu ani być w jakikolwiek sposób obciążony. Kapitał zakładowy musi być pokryty w całości wkładem pieniężnym. Organizacja musi utrzymywać kapitały własne w wysokości co najmniej połowy kapitału zakładowego. Akcje organizacji mogą być wyłącznie imienne i nie mogą być zamienione na akcje na okaziciela.

Organizacji odzysku nie wolno się trudnić niczym więcej niż odzyskiem i recyklingiem, a dodatkowo edukacją ekologiczną.

Lista krajowych organizacji odzysku

Pełna lista (link)

Wrocławskie organizacje odzysku

W pobliżu osiedla Huby, na osiedlu Gaj ma swoją siedzibę spółka DOL-EKO. Jest to jedyna we Wrocławiu organizacja odzysku, której możemy przekazać - koniec 2004 r. - wiarygodne informacje.

DOL-EKO (Krajowy Rejestr Sądowy 00001363420) wpis IV Wydział Gospodarczy Sąd Rejonowy Wrocław Fabryczna. Siedziba mieści się w budynku ZE TATAREK przy Centrum Handlowym GAJ; ul. Świeradowska 75; tel.: 795 92 58; e-mail: biuro@doleko.org.pl

Kapitał zakładowy wynosi 2.396.000 zł, pokryty w całości wkładem pieniężnym przez: Wojewódzki Fundusz ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, Województwo Dolnośląskie, Dolnośląska Spółka Inwestycyjna SA. (Grupa KGHM), Oil Motors Sp. z O.O. - brak wiadomości o wysokości udziałów.

Recykling w DOL-EKO roku 2003: opakowania z tworzyw sztucznych - ok. 950 t;  opakowania ze szkła gospodarczego - ok. 390 t; opakowania z papieru - ok. 6.800 t; opakowania z blachy białej i aluminium - ok. 35 t; palety - ok. 370 t; akumulatory i baterie - ok. 175 000 szt.